Proje Özelliklerini Ayarlamak

Projemizin özelliklerini değiştirmek için “Solution Explorer” penceresinde proje isminin üzerine sağ tıklayarak “Properties” alanını seçelim. Açılan pencerede hangi alanın ne anlama geldiğine bakalım:

Pencerenin sol tarafında gördüğümüz gibi iki ana kategori vardır:

• Common Properties (Genel Özellikler)
• Configuration Properties (Konfigurasyon Özellikleri)

Genel özellikler kategorisindeki ayarlara bakalım:

• Assembly Name: Assembly derlenince .exe veya .dll uzantılı dosyanın isminin ne olacağını belirler.
• Root Namespace: Kök isim alanını belirler. Varsayılan olarak projemizin ismi gelir.
• Project Output Type: Proje derlenince assembly’nin Windows uygulaması, konsol uygulaması yada sınıf kütüphanesi (.dll) olarak hazırlanmasını sağlar.
• Startup Object: Uygulamamızın hangi formdan çalışmaya başlayacağı belirtilir. Varsayılan olarak ilk oluşturulan form başlangıç nesnesi kabul edilir.

Konfigürasyon özellikleri kategorisindeki ayarlar ise debug ve build işlemlerine yöneliktir.

Object Browser Kullanmak

Visual Studio .NET, .NET Framework içindeki nesneleri derli toplu bir şeklide görmemizi sağlayan “Object Browser” isminde bir araç sunar. Bu araca ulaşmak için;

View -> Object Browser

alanını tıklarız.

Pencerenin sol üst köşesinde “Browse” alanında “Selected Components” seçeneği varsayılan olarak karşımıza çıkar. Bu seçenek ile, projeye dahil ettiğimiz referanslar ve ilişkili isim alanları hiyerarşik olarak listelenir. Browse alanında “Active Project” seçeneği ise, projemiz birden fazla projeden oluşuyorsa seçili projenin ilişkileri de listeye katılır.

Server Explorer Kullanmak

Server Explorer, Visual Studio .NET ortamı içinde veri sağlayıcılarla çalışmayı kolaylaştırmak amacıyla tasarlanmış bir araçtır. Nasıl araç kutusundan bir metin kutusunu sürükle bırak yöntemi ile formumuza ekliyorsak, bu araç sayesinde veri tabanı bağlantılarımızı kolayca yönetebilecek ve formumuza sürükle bırak metoduyla ekleyeceğiz.

“Data Connections” ve “Servers” olmak üzere iki ana seçenek vardır.

“Data Connections” şeçeneğinin üzerine gelip sağ tıklayınca bir menü açılır. “Add Connection” şeçeneğini tıklarsak yeni bir bağlantı oluşturabiliriz.

“Servers” seçeneğini açınca, makinemizde kurulu tüm sunucu bileşenlerini görebiliriz.

Servers seçeniğini seçip, “SQL Servers” alanını seçince görüyoruz ki sistemimizde kurulu tüm SQL Server’lar listelenmiştir. Biz de “Fulya” ismindeki SQL Server’ımız içindeki “Northwind” veritabanını seçelim. SQL veri tabanı üzerine gelip sağ tıklayınca açılan pencereyi inceleyelim:

Refresh: O veri tabanına bağlantıyı yeniden kurmamızı sağlar.

Change Login : Bağlantı kullanıcısını değiştirmemizi sağlar.

New Database: Yeni bir SQL Server veritabanı oluşturmamızı sağlar.

Properties: Veritabanı özelliklerini, .NET IDE’sinin Properties penceresinde listeler.

Refresh’i seçelim.

Northwind isminin yanında, veritabanına bağlantının kurulabileceğine dair bir kablo işareti belirmiştir. Ve bu veritabanına ait tüm bilgiler listelenmiştir. Artık bize düşen, istediğimiz tabloyu seçip formumuza sürüklemektir.

Dinamik Yardım Almak

Visual Studio .NET, içinde çok fazla konuyu barındırdığı için hepsine hakim olmak neredeyse imkansızdır. Yazılım geliştiricilerin işini kolaylaştırmak için .NET Framework hakkında tüm bilgileri içeren bir kütüphane oluşturulmuştur. Ve dinamik yardım sayesinde, yazdığımız koda göre değişen yardım satırları ortaya çıkar. Dinamik yardımı aktif edebilmek için, menüden

Help -> Dynamik Help

alanını seçeriz.

Dim a As Integer

// C#.NET
int a;

satırıyla a isminde bir tamsayı değişkeni tanımlanmıştır. Ve dinamik yardım alanında anahtar sözcükleri içeren yardım konuları listelenmiştir.

Görev Listesinin Kullanımı

Uygulama gelişimini düzene sokmak için görev listesi aracını kullanabiliriz.

Görev listesini kullanabilmek için

View->Other Windows->Task List

seçilir.

Bu araç sayesinde yapılacaklar listesi oluşturulabilir ve önem durumuna göre derecelendirilebilir.

“Click here to add a new task” alanına tıklayarak yeni bir görev oluşturulur ve en sağındaki alana tıklanarak önem derecesi belirtilir. Listelenen görevlerden biri bitince ise, kutucuğun içi tıklanır ve o görevin üzeri çizilir.

Assembly Nedir?

.NET ortamında herhangi bir .NET dilinde yazılan kodu derlediğimizde, .exe ve .dll uzantılı dosyalar oluşur. İşte .NET’in otomatik olarak oluşturduğu bu dosyalara assembly denir. Assembly içinde ise koda ait kritik bilgiler tutulur. .NET içerisinde oluşturulan başka bir projeye, daha önceden farklı kişiler tarafından yazılıp derlenmiş assembly’leri ekleyebiliriz. Yani büyük bir proje parçalara ayrılıp, proje çalışanları tarafından ayrı yerlerde yazılıp daha sonra assembly’ler bileştirilebilir.

Projeye Referans Eklemek

“yeni” isminde yeni bir Windows uygulaması açalım ve “Solution Explorer” penceresine bakalım:

Sekil 1: Solution Explorer

“References” alanında proje açılınca otomatik olarak gelen referanslar aşağıda listelenmiştir:

• System: Programımızın çalışması için gerekli en temel referanstır. Verileri ise, System.dll assembly’si içinde tutulur.

• System.Data: Veritabanı bağlantılarını oluşturan veri sağlayıcılarına ait verilerin tutulduğu referanstır. Veriler ise, System.Data.dll assembly’si içinde tutulur.
• System.Drawing, System.Windows.Forms: Windows kontrolleriyle program yazabilmemizi sağlayan referanslardır. System.Drawing.dll ve System.Windows.Forms.dll assembly’leri bu referanslara ait verileri tutar.
• System.XML : XML verilerini kullanılmasını sağlayan veriler bu referansta tutulur. Veriler ise System.XML.dll assembly’si içinde tutulur.

Projenin oluşturulmasıyla gelen bu referanslara yenilerini ekleyebiliriz. Referans olarak aşağıda belirtilen üç çeşit eleman eklenebilir:

• .NET Assembly’si
• COM bileşenleri
• Diğer .NET projeleri

Referans eklemek için şu adımlar izlenir:

•  Solution Explorer üzerine gelip proje ismi üzerine gelip sağ tıklayalım. Veya “References” alanının üzerine gelip sağ tıklayalım.

•  Açılan listede “Add Reference” diyalog kutusu üzerine gelip tıklayalım.

•  Karşımıza şekil 2′deki diyalog penceresi çıkar:

Sekil 2: Refereans ekleme penceresi

•  Penceredeki .NET, COM, Projects sekmelerinden birini seçelim. Aktif olan sekme .NET assembly’lerini ekleyeceğimiz .NET sekmesidir.

•  Eklemek istediğimiz assembly’i seçelim ve sağ üst köşedeki “Select” düğmesini tıklayalım. Burada birden fazla assembly ekleyebiliriz.

•  Referans ekleme işimiz bittikren sonra “OK” düğmesine tıklayarak kod ekranına geri dönelim.

Namespace (isim alanı) Nedir?

.NET içindeki tüm dillerin, .NET Framework ismi verilen ortak kütüphaneyi kullandığını biliyoruz. Bu kütüphane içinde assembly’lerin içeriğini oluşturan sınıf, arayüz ve moduller, kullanım amaçlarına göre “namespace” dediğimiz isim alanlarında gruplandırılır. Örneğin veritabanı işlemlerimizi yapabilmemiz için gerekli bileşenler

System.Data

isim alanında gruplanmıştır. Bu isimalanının referansı projemize otomatik olarak eklenmişti.

- Yeni İsimalanı Eklemek

Projemiz içine kendi isim alanlarımızı oluşturmak oldukça kolaydır. Bir

VB.NET

Namespace Isimalani_ismi
‘…
End Namespace

C#.NET

namespace Isimalani_ismi {
//…
}

bloğuyla yeni bir isim alanı oluşturabiliriz.

Örneğin; NSYeni isminde bir isim alanı oluşturalım:

Örnek 1:

VB.NET

Namespace NSYeni

‘ NSYeni isim alanında kullanılacak Sınıf, Modul ve Arayüzler tanımlanır

Class Egitim
‘…
End Class

Class Ogrenci
‘…
End Class

‘ vs…

End Namespace

C#.NET

namespace NSYeni {

‘ NSYeni isim alanında kullanılacak Sınıf, Modul ve Arayüzler tanımlanır

class Egitim{
//…
}

class Ogrenci{
//…
}

// vs…

}

NSYeni isim alanı içindeki Ogrenci sınıfını kullanmak için, sınıf ismini, isimalanı ismi ile kombine etmeliyiz.

VB.NET
Dim yeniOgrenci As New yeni.NSYeni.Ogrenci()

C#.NET
yeni.NSYeni.Ogrenci yeniOgrenci = new yeni.NSYeni.Ogrenci();

UYARI: Yeni bir proje oluşturulduğunda Visual Studio.NET derleyicisi, projenin isminde bir isim alanını otomatik olarak yaratılır. Ve projemizin en genel isim alanı haline gelir. Buna kök isim alanı (root namespace) denir. Projemizin ismi BilgeAdam, ve kök isim alanımız ise BilgeAdam’dır. Bu yüzden, kendi oluşturduğumuz isim alanlarını kullanacağımız zaman, kök isim alanını da kombine etmeliyiz.

İsim alanına ait önemli bir özellik ise, isim alanı içinde birden fazla isim alanı tanımlamanın mümkün olmasıdır. Örnek:1 de belirtilen isim alanını genişletelim ve içeriğini değiştirelim.

Örnek 2

VB.NET
Namespace NSYeni

‘ NSYeni isim alanında kullanılacak
‘Class, Module ve Interface’ler tanımlanır

Namespace Idari

Class Personel

End Class

End Namespace

Namespace Egitim

Class Grup

End Class

End Namespace

Namespace Ogrenci

Class Bilgi

End Class

End Namespace

‘vs…

End Namespace

C#.NET
namespace {

// NSYeni isim alanında kullanılacak
// Class, Module ve Interface’ler tanımlanır

namespace Idari {

class Personel {

}

}

namespace Egitim {

class Grup {

}

}

namespace Ogrenci {

class Bilgi {

}

}

‘vs…

}

NSYeni isminde genel bir isimalanı tanımladık. Ve içinde ise Idari, Egitim ve Ogrenci olmak üzere üç ayrı isim alanı tanımladık.

- Projeye İsimalanı Dahil Etmek

Projemizde bir isim alanı içindeki nesneleri kullanmanın bir yolu, o nesnenin bulunduğu assembly yolunu eksiksiz olarak belirtmektir. Ancak bu şekilde kullanılan isimler, kodun okunmasını oldukça zorlaştırır.

Vb.NET
Dim kisi1 As New yeni.NSYeni.Idari.Personel

Dim OgrenciBilgi As New yeni.NSYeni.Ogrenci.Bilgi

C#.NET
yeni.NSYeni.Idari.Personel kisi1 ;

yeni.NSYeni.Ogrenci.Bilgi OgrenciBilgi;

Gördüğümüz gibi, her bir nesne için sınıfın tam yolunu belirtmemiz gerekir.

Her bir nesne için tam yol belirtmenin getirdiği zorluğu ortadan kaldırmak için, Imports anahtar sözcüğü kullanarak ilgili isim alanını projemize dahil edebiliriz. Böylece o isim alanı içindeki her nesneyi projemizde kullanabilir hale geliriz.

Örneğin yeni isim alanını projemize dahil edelim:

VB.NET
Imports yeni.NSYeni

C#.NET
using yeni.NSYeni;

Artık NSYeni isim alanında bulunan bir nesneyi kullanmak için sadece ismini yazmamız yeterli olacaktır.

Dim ogrenciBilgi As New Ogrenci.Bilgi

C#.NET
Ogrenci.Bilgi ogrenciBilgi

İçiçe isim alanlarında içteki isim alanını kolay belirlemek için Imports eşanlamlısı düşünülmüştür. NSYeni isim alanı içindeki Ogrenci isim alanına kolay erişim verebilmek için Örnek 3′e bakalım:

Örnek 3:

Vb.NET
Imports ogr = yeni.NSYeni.Ogrenci

Public Class Form1

Inherits System.Windows.Forms.Form

‘ …

Dim OgrBilgi As New ogr.Bilgi

End Class

C#.NET
using ogr = yeni.NSYeni.Ogrenci;

public class Form1 : System.Windows.Forms.Form {

// …

ogr.Bilgi OgrBilgi;

}

Örnek 3′te gördüğümüz gibi içiçe isim alanlarında içte bulunan isim alanına erişimin kolaylaştırmak için imports eşanlamlısı kullanıldık. Ve yeni bir nesne tanımlanırken artık eşanlamlının ismini kullanacağız.